Polderpiet en Verene Shepherd (zwartepieten met de VN IV)

Reblogged van Disputax.

De rechter is er uit: Zwarte Piet is een racistisch onderdeel van onze sinterklaastraditie. Ook al is hij niet racistisch bedoeld, hij wordt wel als kwetsend ervaren. Hij mag voor veel Amsterdammers een sprookjesfiguur uit de kindertijd zijn, maar toch is de rechtbank van oordeel dat de stereotype figuur Zwarte Piet leidt tot een negatieve stereotypering van zwarte mensen – en wel in zo’n mate dat hij een inbreuk vormt op het privéleven van de eisers.

De burgemeester van Amsterdam zal zich dus opnieuw moeten gaan beraden, binnen zes weken, over de intocht van Sint Nicolaas aldaar en daarbij zal hij de uitspraak van de rechtbank in acht moeten nemen.

Opvallend gegeven is dat ‘wit’ en ‘zwart’ weer terug zijn, tot in de rechtszaal en het vonnis van de rechter aan toe. De eisen van de witte eisers werden afgewezen omdat de zaak alleen zwarte mensen persoonlijk treft. Ik weet nog niet of ik dat nu wel een vooruitgang vind.

Ik schreef het eerder al: Ik begrijp de moeite die sommigen hebben met Zwarte Piet. Houdt u vast, dan neem ik de gelegenheid meteen even te baat om eens flink te vloeken in de traditionele kerk:  Ik heb geen enkele moeite met de vraag of Zwarte Piet in zijn huidige hoedanigheid nog wel echt van onze tijd is. Ik heb zelfs geen moeite die met een bedachtzaam ‘neen’ te beantwoorden. Het beeld van Zwarte Piet behoeft verandering en hij moet, zoals hij en Sint Nicolaas al eeuwen doen, met de tijd mee.

Het verwijt dat het sinterklaasfeest in het algemeen en Zwarte Piet in het bijzonder met kolonialisme en slavernij van doen zou hebben vind ik desondanks nog altijd onzin. Die notie staat onredelijk ver af van hoe er aan het sinterklaasfeest invulling gegeven wordt.

De geschiedenis van Zwarte Piet

Daarnaast is de geschiedenis van de figuur Zwarte Piet helemaal zo eenduidig niet. De traditie van de metgezel van de Sint begint niet bij de protestante schrijver Jan Schenkman en is zelfs niet aan Nederland voorbehouden. Bij de Fransen is dat Père Fouettard, bij de Duitsers is dat Knecht Ruprecht en in de alpenregio’s hebben ze Krampus. Ze hebben veel met elkaar gemeen, met name in hun rol van kinderschrik; ze liggen het hele jaar op de loer om te zien of kinderen wel zoet zijn, straffen met roe of zweep, dragen een korf of zak bij zich waar stoute kinderen in kunnen worden gestopt en hebben allen opvallend vaak een zwartgemaakt gezicht.

Dat Zwarte Piet louter zou berusten op het beeld van een Afrikaanse zwarte slaaf is simpelweg onwaar. De metgezel van de Sint dateert van ver voor die schandvlek in onze geschiedenis en hij is van oudsher een overwonnen en geknechte duivel, symbool van het overwonnen kwaad. Zowel de Sint als Piet hebben daarnaast veel gemeen met Ódin en Wodan en zijn Wilde Jacht.

Toen de Moren met regelmaat de Europese kusten plachten af te stropen in hun zoektocht naar blanke slaven legde men zelfs een link tussen die Moren en het duivelse knechtje van de Sint. Op zich is Piet zo bezien een monument voor een onderbelichte, bijna vergeten, passage in de geschiedenis van slavernij. Behalve de trans-Atlantische slavenhandel was er immers ook de Arabische Afrikaanse slavenhandel en, zij het op veel kleinere schaal, de Barbarijse slavenhandel. Goed, nu weet u in elk geval waar Piet het idee vandaan haalde (stoute) kinderen in een zak te stoppen en ze weg te voeren.

Polderpiet

Die geschiedenis verandert echter niets aan hoe mensen Zwarte Piet vandaag de dag beleven. Voor een deel van ons is hij kwetsend en mensen voelen zich beledigd en zelfs gediscrimineerd door Piets donkere voorkomen. Dat is reden genoeg om wat aan dat voorkomen te doen.

Zwarte Piet kan heus minder zwart. Doe mij maar een Zwarte Piet die niet langer effen zwart geschminkt is, maar met mooie zwarte vegen roet op zijn snoet. Een Polderpiet.

Probleem opgelost.

Verene Shepherd

Zo, dan nog even over mevrouw Shepherd van de zwartepietenonderzoekscommissie van de VN en lid van de Jamaicaanse commissie voor herstelbetalingen. U weet wel, dat is die mevrouw die mocht onderzoeken of onze Zwarte Piet een racistisch fenomeen is en daarvoor eerst meteen maar even afreisde naar Suriname, om daar met de commissie voor herstelbetalingen aldaar te spreken. Om de vraag te beantwoorden of Zwarte Piet een racistisch stereotype is meende zij namelijk dat financiële genoegdoening voor de slavernij in de discussie moest worden betrokken. Daarmee was het lot van Zwarte Piet bij voorbaat bezegeld.

Mevrouw Shepherd nam niet de moeite Nederland zelf te bezoeken en zei, nog voor onderzoek was afgerond, dat Nederland moet stoppen met het sinterklaasfeest omdat Zwarte Piet “racistisch is en een terugkeer van de slavernij”.

Deze week is mevrouw Shepherd, samen met haar werkgroepje, voor het eerst in Nederland en wel om de positie van Afrikaanse afstammelingen te onderzoeken.

Ze gaf een persconferentie, waarbij ze (voor een tot in uitentreuren zelfverklaard historica) over een wat gemankeerd geheugen blijkt te beschikken, om nog maar niet te spreken over een gebrek aan feitenkennis: “Ik zeg niet dat jullie je kerstviering moeten afschaffen”. Jawel, ze zei het echt. Kerstmis.

Volgens mevrouw Shepherd “hebben mensen blijkbaar te weinig kennis van de geschiedenis van het Nederlandse koninkrijk en het slavernijverleden als ze niet inzien waarom de figuur van Zwarte Piet kwetsend is”. Dit gebrek aan kennis is de voedingsbodem voor intolerantie, racisme en haat volgens de werkgroep.

Mevrouw Shepherd spreekt zich in sterke bewoordingen uit tegen het zwart schminken van (voornamelijk) witte gezichten, het is beledigend. “In other parts of the world this black face image has been banned”.

Welnu, dat is helemaal niet waar. De zwart geschminkte Hajji Firuz met zijn rode lippen en malle muts, die het Perzisch nieuwjaarsfeest Navruz aankondigt, lijkt bijzonder veel op onze Zwarte Piet. Volgens de VN is Navruz echter juist een feestje dat aan culturele diversiteit bijdraagt.

Navruz, en daarmee Hajji Firuz, is zelfs zonder morren van mevrouw Shepherd en haar Working Group of Experts on People of African Descent in 2009 op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed geplaatst.

“Wij verwerpen het idee dat Zwarte Piet gewoon een leuke, vrolijke man is”, zei mevrouw Shepherd ook nog. “Ik ben historica. De manier hoe Zwarte Piet wordt neergezet is een stereotype.”

Mevrouw Shepherd, mocht u dat nog niet meegekregen hebben, is historica en dus heeft ze kennelijk gelijk. Dat is een prachtige drogreden trouwens, het beroep op autoriteit of argumentum ad verecundiam op zijn zondags.

Mevrouw Shepherd was nog niet klaar. Ze heeft bergen hatemail gekregen en voelt de noodzaak wat misvattingen over haar persoontje recht te zetten.

“Laat ik me daarom nog maar eens voorstellen. Ik ben een professor, ik heb zestien boeken geschreven, de meeste over slavernij, genderstudies en de relatie tussen Europa en de Caraïben. Hopelijk zien jullie nu dat ik een heel aardig persoon ben.”

Dat zal best hoor, dat ze een aardig mens is. De vraag is alleen of ze haar professoraat niet gewoon bij een pakje boter cadeau gekregen heeft.

Advertenties