De Zwanenbroederschap

In hartje Den Bosch, schuin tegenover de kathedraal van Sint Jan, staat  aan de Hinthamerstraat 42 een schitterend pand, dat al vanaf eind 15e eeuw in bezit is van Het Zwanenbroederschap, ook wel het Illustere Lieve Vrouwe Broederschap. In 1318 richtte de edelman Gerrit van Uden in ”s-Hertogenbosch deze broederschap op, toen nog een orde voor alleen geestelijken.

Weldra werd het broederschap echter ook opengesteld voor zogeheten buitenleden, voor wie minder strenge eisen golden. De rijkdommen van de orde vermeerderden zich door schenkingen en door testamenten. Men verrijkte zich daarnaast door de verkoop van aflaten, waarbij het broederschap een plaats in de hemel verzekerde voor degene die betaalde. Tegen het eind van de middeleeuwen was het broederschap een instelling, die wij nu een sociëteit zouden noemen, zij het nog steeds met een sterk religieuze inslag.

De naam Zwanenbroederschap is te danken aan graaf Frederik van Egmond. In 1507 beloofde hij om jaarlijks op kerstavond ‘twee goede swanen‘ ter beschikking te stellen voor de maaltijd. Zwaan werd als een lekkernij beschouwd. Zwaan staat echter niet meer op het menu, het bevalt nu niet meer zo, in de late Middeleeuwen was het juist een exquise delicatesse. Het verorberen van een zwaan gold als een voorrecht. Het is onduidelijke wie op dit moment precies de leden zijn, want alleen de lijst van overleden broeders is openbaar. In de twintigste eeuw zien we op de lijsten van overleden broeders namen als Brenninkmeyer, Thyssen en diverse leden van de familie Dreesman, maar ook politici als Beel, die onder Juliana als onderkoning van Nederland werd beschouwd.

Zo was ook Jeroen Bosch lid, op de hooiwagentriptiek  (een schilderij) van hem zien we op de achtergrond een huis met op het uithangbord een zwaan. Hij schilderde veel  demonen en occulte rituelen. Op Jeroen Bosch kom ik overigens een keer terug omdat deze bekende schilder een apart artikel waardig is. Geheime genootschappen hebben in de loop der eeuwen vaak leden en principes gedeeld;  zo waren vele vrijmetselaars lid van de illuminati geweest. J. van der Eerden beweert in zijn boek ´De stad als spiegel van de kosmos´ (1997) dat de Zwanenbroeders de opvolgers zijn van de Tempeliers en de graalridders.

Het broederschap kent leden van bekende, oude, Nederlandse geslachten. Ook het koningshuis. Zo was Willem van Oranje er al lid.
Het Zwanenbroederschap is een erelidmaatschap. Ook Beatrix,  Claus,  Juliana,  Bernhard en  Irene waren/zijn Zwanenbroeder. Het Broederschap organiseert onder meer bezinningsdiensten, oecumenische diensten en lezingen. Naast de voornaamste activiteit, de Mariaverering, had het Broederschap een belangrijk aandeel in de liefdadige werken en in de jaarlijkse processie in Den Bosch. Op het ogenblik bestaat het Broederschap uit 36 leden, 18 rooms-katholiek en 18 protestant. Zij komen eenmaal per jaar bijeen om de maaltijd te gebruiken (zonder zwaan dus) en te bespreken hoe gaven onder de armen te verdelen. Je kunt in het pand de stoelen zien waarop zij, alleen zij, mogen plaatsnemen. Twee stoelen met op de rugleuning een grotere en een kleinere kroon.

Het is vandaag de dag een klein museum, waar een paar prachtige stukken hangen. Het broederschap heeft nu geen voorzitter, maar een proost. Je kunt het dus gewoon bezoeken als je dat wilt.

Advertenties

3 thoughts on “De Zwanenbroederschap

  1. Nice @Teigertje.

    Had Jeroen Bosch ook niet een alchemistisch geheim wat betreft het samenstellen van zijn pigmenten. Zijn ‘rood’ is toch tot op de dag van vandaag niet reproduceerbaar?

    Erg leuk om deze achtergrond te lezen, en ik zie uit naar een stuk over Jeroen Bosch zelf. Zelf kocht ik overigens ooit een beeldje van één van zijn creatures.

    • Grappig zo’ n beeldje van een eenhoornige demon met gifblauw tongetje.
      Ik kijk zelf wel wat anders aan tegen bepaalde kunstuitingen nu ik mij wat meer aan het inlezen ben in de occulte materie.
      Maar Jeroen Bosch komt er zeker nog aan.

  2. Stond vanmiddag toevallig voor het pand, kleur van de gevel is nu geel.
    Helaas was het gesloten.
    Binnenkort komt er een artikel Jeroen Bosch.

Reacties zijn gesloten.