het complot rond Zwarte Piet

kleurpietenso4

Het zal niemand ontgaan zijn: ze zijn er al weer een paar weken: pepernoten in de supermarkt.

Sinds de jaren ’90 is er een discussie ontstaan rond de figuur zwarte piet. Ik herinner me nog levendig hoe in de Bijlmer gekleurde pieten kwamen, iig niet zwart. In de jaren daarna verdween de discussie nog wel eens maar de laatste tijd is deze weer opgelaaid.

Zelf draag ik de Sinterklaas-traditie een warm hart toe. Toch heb ik ook een buurman gehad, van Surinaamse afkomst die me toevertrouwde dat hij vanwege die Piet niet heel erg van het Sinterklaasfeest hield. Het maakte hem verlegen. Zelf was hij nooit “uitgescholden” voor zwarte piet, want dan had ie er gelijk opgeslagen. 

Zijn verhaal zette me destijds niet aan het denken, maar dit jaar dacht ik er aan terug. Moeten we op de koop toenemen dat gekleurde mensen aanstoot nemen aan de rol van Zwarte Piet ?

Ik heb getracht een zo zuiver mogelijke achtergrond te vinden van de zwarte piet figuur. Deze tekst kwam ik tegen op de site van het nationaal historisch museum en vond ik vrij authentiek:

Sinds het einde van de twintigste eeuw is er vaak discussie over de kleur van Zwarte Piet: waarom is hij niet blauw of geel?

  •  

    In de Middeleeuwen werd Sint Nicolaas graag afgebeeld met een geketende, vaak zwarte duivel aan zijn zijde. Zwart stond hier voor het overwonnen kwaad, niet voor een donkere huidskleur. Deze duivel bleef lang aanwezig in allerlei volksgebruiken. Jongeren op het platteland maakten op Sint Nicolaasavond hun gezichten zwart en lieten kinderen schrikken, waarbij zij bedelden om geld of lekkers. Deze enge figuren smolten op den duur samen met Sinterklaas: ze werden – soms zwart, soms wit – tot het vaste hulpje van de Sint.

    In 1845 kwamen al die types samen in Zwarte Piet. Vanaf dat moment leek hij meer op een soort Afrikaanse bediende, zoals rijke mensen die vroeger in dienst hadden.

    Tegenwoordig stuit dit veel mensen tegen de borst. De zwarte is zo het eeuwige knechtje van een witte baas, en dat is een racistisch beeld. Dit gevoel leidde er in 2001 toe dat allochtone kinderen tijdens een Sinterklaasoptocht de pruiken van Zwarte Pieten aftrokken en pepernoten teruggooiden. Een aantal scholen in Amsterdam Zuid-Oost, waar veel allochtonen wonen, voerden toen de ‘Sint Nicolaascode’ in: Zwarte Piet moest als een gelijke van Sinterklaas worden behandeld en niet langer als zijn knecht. Sommige scholen besloten zelfs dat het nog beter was als de Pieten helemaal niet zwart meer waren, maar groen of blauw. Voor veel anderen was dit een beetje overdreven: Zwarte Piet en Sinterklaas zijn voor kinderen twee goede vrienden. De huidskleur maakt daarbij helemaal niets uit.

    Het komt er dus op neer dat zwarte piet in de loop der tijd van een duivel/het kwaad verworden is tot een Afrikaanse bediende. Dat rollenpatroon stuit dus sommige tegen de borst.

    In de VS ligt dit genuanceerder. Die hebben de blackface periode gehad, waarbij op toneel witte mensen zich zwart schminkten en afro-americans nadeden. Dit is toen uiteindelijk bestempeld als rascistisch, en tot not-done verklaard.

    De achtergrond van Zwarte Piet is niet geheel zuiver. Maar ook zeker niet ontstaan als discriminerend. Tsja wat moeten we er nou mee ?

65 thoughts on “het complot rond Zwarte Piet

  1. Heel toevallig. Ik heb gisteren ook wat dingen gelezen over deze discussie (ik duik even mijn internet-history in).
    http://lennekes.wordpress.com/2013/10/13/pietenpost/ en
    https://www.facebook.com/OnsLandOnzeCultuur?ref=stream

    Zeker naar aanleiding van Quinsy en zijn optreden in P@W. Heel hilarisch om te zien. Henk Westbroek ging er ook lekker op in, op zijn eigen wijze :). http://cult.thepostonline.nl/2013/10/08/terugkijken-quinsy-gario-wil-zwarte-piet-afschaffen/
    Maar: Zwarte Piet is ontstaan door een schrijver, Jan Schenkman (1850). Het was inderdaad een negroïde man, later werd er van gemaakt dat hij door de schoorsteen zo zwart is geworden. Quinsy kan dan wel zeggen dat Antillianen het als discriminerend opvatten, maar ook daar vieren ze gewoon Sinterklaas inclusief Zwarte Pieten: http://www.youtube.com/watch?v=94jtpyrSK2M.

    Wat je zegt over Amerika en de black revolution. Dat klopt. Hier ook een interessant experiment dat ooit is uitgevoerd: http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=ybDa0gSuAcg

    Ik heb sowieso niets met Sinterklaas. Toen ik net 6 was, hoorde ik achter me fluisteren dat de Sint niet bestond. Daarna een zoektocht in huis gedaan en ik was zo boos op mijn ouders, die me hadden voorgelogen, dat ik dat jaar zelfs de cadeaus niet meer wilde ontvangen. Daarna deden we met kerst de cadeautjes. Het duurt dan even, en ik moest mijn mond houden, maar ik wilde niets meer met dat hele feest te maken hebben.

    • Als ik via de android wp app inlog, zie ik wel de artikelen maar niet de reacties. Een bericht versturen lukt, maar wat heb je eraan als die vervolgens niet kan zien. Weet iemand hoe ik de reacties kan bekijken? Of is het een nep app ?

    • werkt prima op android :). Het kan wel zijn dat je avatar ineens anders verschijnt. Was ook aanleiding om aan mij te twijfelen een tijdje geleden, de reden was echter eenvoudig, zat op mijn Android :).

  2. Eigenlijk wordt dezelfde denkfout gemaakt als Martijn die maakt als hij het over regenbogen heeft. Zwarte Piet is helegaar geen neger en als mensen dat daarmee associëren is dat vooral hun eigen probleem. Gisteren stond er een mooi stuk over in de Volkskrant, dat eigenlijk dezelfde strekking heeft als wat ik er een paar jaar geleden op FrontaalNaakt over schreef, zal die linkjes eens opzoeken.

    http://www.volkskrant.nl/vk/nl/3184/opinie/article/detail/3527041/2013/10/15/Zwarte-Piet-is-nooit-een-slaaf-geweest.dhtml

    • Zwarte Piet is een archetype, net als Sinterklaas zelf, een hybride wezen, het resultaat van wat ze in de godsdienstwetenschap noemen: syncretisme. Hij speelt een rol, zoals iemand die de nar speelt of in travestie gaat tijdens carnaval. Daarmee worden ook geen vrouwen beledigd. Hij is de ongrijpbare knecht van Sinterklaas, de vrolijke tegenhanger, Tijl Uilenspiegel, Jack Sparrow, Pan, Arlequino (die ook een zwartgemaakt gezicht heeft), de sjamaan, de duivel zoals Rome hem afschilderde, de genezer. Hij is altijd sluwer dan de clerus, de magistraten, de intellectuelen en de mensen op posities, die hem tot slaaf proberen te maken, of met hem proberen te sollen.

      Vorig jaar om deze tijd mocht ik een lezing geven op een avond voor Caribische letteren. Op Curaçao hebben de nakomelingen van Afrikaanse slaven geen enkele moeite met Zwarte Piet. Ze verven zich nog zwarter dan ze zijn, inclusief kroespruiken, oorringen, roodgeverfde lippen en pagepakjes, tijdens een uitbundige vrolijke Sinterklaasintocht.

  3. Heb ooit een spreekbeurt gehouden over de zin en onzin van het feest, en met name Zwarte Piet. Was in de vijfde. We hadden zo’n lijst hangen bij Nederlands, met alle presentaties en spreekbeurten enzo. De week ervoor werd de sfeer heel lacherig, maar de klas zat wel vol die ochtend. Hield een inleiding over de geschiedenis, de sagen, de mythen. Stukje cultuur en politieke lading. Organiseerde een discussie over het ‘Sinterklaastrauma’, het moment dat ieder kind er achter komt dat ‘ie door z’n eigen ouders keihard voorgelogen is 😮 En eindigde met een stelling over de toekomst: we moeten niet zo zeiken over discriminatie, zwarte piet hoort er gewoon bij en dat moeten we niet groter maken dan het is. Meerderheid was het daarmee eens, maar de toelichtingen waren interessant. Vond ook onze docent, van wie ik een hoog cijfer kreeg 😉

    Verders de nodige anekdotes, wel eens lam geworden met een Klaas op het werk, en een keer een baard die… in de fik vloog! Hmmz, ik ben en blijf fan van het feest.

    Pepernoten moeten weer vanaf ongeveer nu in de winkel, niet al in juli 😦 WTF, leg dat kinderen maar eens uit. Discussie komt ook elk jaar terug; Michiel Veenstra houdt al jaren een tegenactie. Fout liberaal marketinggedoe als je ’t mij vraagt. Koopzondag ook prima, maar toch niet overal, elke week. Sommige zaken zijn echt doorgeslagen en mogen best wat behoudender.

    Door de 24/7-economy en klimaatverandering lopen de seizoenen ook een beetje door elkaar tegenwoordig. Ik heb bijv. hele goeie herinneringen aan Sinterklaas, maar dat hoorde ook echt bij kou, donker en winter. Pas in november kregen we pepernoten en mochten we de schoen zetten. September was het nieuwe schooljaar, oktober Halloween en herfstvakantie, november Sint Maarten enzo. Ik laat de Klaas & Piet-discussies dit jaar maar even voor wat ze zijn, denk ik. Ga misschien weer met een vriendin de Piet uithangen, veel leuker 😛

      • Ennuh.. is Sint Maarten niet iets dat voornamelijk in het Noorden nog plaatsvindt..

        *reminder to Xaar: is al weer bijna.. snoepjes kopen*

      • Eén ja, klopt 😉 Al was Halloween idd al wat later in mijn jeugd, pompoenen enzo. Sint-Maarten wordt in meerdere streken gevierd, en niet alleen in de katholieke volgens mij. Hoe het tegenwoordig zit weet ik niet. Wij wisten precies bij wie veel lekkers te scoren was en bij wie we het altijd moesten stellen met zo’n ‘vieze’ appel 😦

  4. Ben zelf wel eens een zwarte piet geweest, was LOL.
    In ieder kroeg gratis drinken.
    Dat was in de tijd dat ik ook nog wel eens rocquefort achteroversloeg of een kwak, dus teiger kon nog wel een avondje mee. Hoef ik nu niet meer te proberen.

    Wat Henk Westbroek vertelde, daar was ik het eigenlijk wel helemaal mee eens.
    Zoals het mij verteld is, is zwarte piet zo zwart omdat hij door de schoorsteen moest, had dus niks met ras te maken.
    Jaren geleden heb ik er ook wat boekjes over gelezen maar het bleef niet echt hangen dus wel leuk om jullie verhalen hierover te lezen, dat van Jeroen is wel mooi en herkenbaar.

    Waarom altijd dat gezeur, ook over negerzoenen enzo, ik zie er het kwaad niet van in, onder racisme versta ik echt wat anders.
    In België noemen ze de Hollander kaaskop, wat maakt het uit?

    • In België noemen ze de Hollander kaaskop, wat maakt het uit?
      Beter dan kopkaas? LOL 😉
      Ik denk dat benamingen eigenlijk bepalend zijn in welk context je het plaatst.
      Op zich is zwart dan wel een negatieve kleur.
      Zwarte wolken, zwart zaad.
      Nederland heeft eigenlijk ook zwarte bladzijden in de geschiedenis.
      Sinterklaas dus.
      *Bekijkt fotoalbum, ziet kleine FeeX op schoot zitten, JANKEND*
      Ik vond het als kind wel tegenvallen..
      Was ook boos dat mijn ouders mij voorlogen.
      Heb het nooit vertrouwd.
      Maar goed…Ook zwarte piet geweest, dat dan weer wel, kreeg de rotzooi er ook niet goed af, zat nog 3 dagen in mijn oorschelp..
      Dat was dan wel weer leuk (mee te doen in het grote kindercomplot)

      Sinterklaas is wel leuk met surprises en hilarische gedichten erbij.
      Dat dan weer wel..
      Maar veel ouders van jonge kinderen zwaaien ook graag Sinterklaas uit.
      Eigenlijk..omdat het een dure hobby en intensieve bezigheid is
      Kun je ook wel wat van zeggen..
      Heeft ook niets meer met religie te maken..
      Wel opgedrongen cultuur.

      • Ja FeeX het is wat je er zelf van maakt, alhoewel opa en oma meestal ook met een stapel cadeautjes komen. Hier doen we ook aan suprise en gedicht.

        De verhalen zijn mooi om te lezen, om over te horen.
        Ik houd van verhalen, zeker als er heksen aan te pas komen.
        Zo zat ik net nog even het verhaal Trix van het Oerd te lezen, een verhaal uit Ameland.
        In de Harz hebben ze bijvoorbeeld ook veel met heksen, leuke Duitse streek.

        Zelf heb ik goede herinneringen aan de Sint, Toen ik zo’n 8 jaar was zag ik dat zwarte piet op school een vriend van mijn broer was. Zo kwam ik erachter maar ik hield mijn mond nog wel dicht thuis en dat was wel grappig. Mijn ouders dachten toen nog dat ik geloofde.
        Zo had ik een geheim en zij ook (dachten ze).
        Na Sinterklaas vertelde ik mijn bevindingen, een mooie tijd was dat.

      • Het is een groot kindercomplot..
        Ja.
        *Micha kat schrille stem opzet*

        Hij schijnt geleefd te hebben en is AL EEUWEN dood.
        AL EEUWEN DOOD; BESTE MENSEN
        Maar werd postuum pas ge-eerd..
        PAS NA ZIJN DOOD,
        Toen pas!!
        En ‘leeft’ voort omdat..OMDAT, omdat..
        MAAR GOED.Beste mensen.
        EEN KINDERCOMPLOT beste mensen
        IN YOUR FACE.
        Weet je wel?

        Dat dan weer wel..
        Een oude man in een jurk die zomaar cadeautjes uitdeelt.
        Het is een kindercomplot zeg ik jullie..

        Dat weet ik dan weer wel.

  5. Ah, Zwarte Piet. Ik blijf het bijzonder vinden dat zo veel van zijn geschiedenis zo angstvallig vermeden wordt in de discussies. Halsstarrig niet verder terug willen kijken dan Jan Schenkman. Er zijn mensen die zich door Zwarte Piet gediscrimineerd voelen en op gevoel valt niet af te dingen. De koninklijke weg zou zijn om hem niet langer egaal zwart te schminken. Een paar flinke roetvegen, dat is net zo leuk. Piet is deels ook slavenhaler, dat is dan wel weer soort van amusant.

    • Waarom valt er op gevoel niet af te dingen? Ik snap die mentaliteit niet. Als mensen op basis van onjuiste aannames denken dat zwarte Piet discriminatoir is valt daar heel veel op af te dingen. Maar Krampus vind ik op zich beter, hoewel er dan waarschijnlijk nog meer gevoeltjes gekwetst gaan worden 🙂

      • Het is in elk geval niet iets dat valt weg te redeneren. I’ve tried. Ik heb er meerdere epistels aan gewaagd, discussies in real life, zinloos. Er wordt krampachtig vastgehouden aan het idee dat Schenkman en de slavernij ten grondslag moeten liggen aan Zwarte Piet. Niet voor rede vatbaar, maar dat is een intrinsiek probleem met sentimenten.

      • Van emoties over zwarte pieten om me heen heb ik dan nooit echt last gehad. Beetje hetzelfde als met de negerzoenen. Het gaat toch om betekenisgeving, wat je er van maakt. Ik ken het archetypeverhaal ook en kan me daar wel in vinden. Ik kan er wel in komen dat bepaalde “donkere” mensen zich gediscrimineerd voelen oid, maar zie het zelf dus niet zo. Maar ja, makkelijk praten als je nooit negatief bent gediscrimineerd, of moeite hebt met een slavenverleden. Zo is ’t ook.

      • Hmmz, ik ga aan de brie met wat extrapittige toastjes en schenk nog een wijntje in. Zout en bitter dus. ’t Was weer een lange dag vandaag.

  6. Hmm, de eerste keer dat ik een sinterklaasfeest meemaakte, een paar jaar geleden, kreeg ik niet de indruk dat er ook maar iemand in dat gezelschap, inclusief de kindertjes, zwarte piet met een slaaf associeerde. Die associatie maakte ik zelf ook niet. Bij mij was het eerder wit versus zwart. goed vs kwaad.

    Als je stout was geweest dan kreeg je geen cadeautjes van sinterklaas, maar ging je in de zak van zwarte piet mee naar Spanje en moest je de rest van je leven cadeautjes inpakken voor andere kinderen… ;-(

  7. Hier een mooi stukje over de oorsprong van Zwarte Piet, Krampus en al die helpers uit de Noorse mythologie:

    The folklore of St Nicholas has many parallels with the Germanic mythology. Saint Nicholas has many resemblances with Odin, like the bears, hat and spear (nowadays a staff) and the cloth bag held by the servants to capture naughty children. Both saint Nicholas and Odin ride white horses that can fly through the sky. The white eight-legged steed of Odin is called Sleipnir. The letters made of candy given by the Zwarte Pieten to the children reminisce of the fact that Odin ‘invented’ the Rune letters. The poems made during the celebration and the sonds the children sing has to do that Odin was the god of the arts and poetry.

    On the origin of the helper there are various explanations. the oldest explanation is that the helpers represent the ravens Hugin and Munin who informed Odin on what was going on. In later stories the helper represents the defeated devil. the devil is defeated either by Odin or Odin’s helper Nörwi, the black father of the night. Nörwi is usually depicted with the same staff of birch (Dutch:roe) as Zwarte Piet.

    Dat gezeur over Zwarte Piet is een van de weinige dingen waarin ik het oneens ben met Peter Breedveld, die daar al jaren zijn tanden inzet.

  8. Toevallig een docu aan ’t kijken op ned2 over Alice Walker, van The color purple waar ook een film van is. Gaat ook over apartheid en racisme. Intrigerende vrouw en story, en dan die muziek… Making love, out of nothing at all. Respect.

Reacties zijn gesloten.